receptcare
Menu
Zamów
Olanzapinum

Olanzapina w leczeniu podtrzymującym: na co działa, skutki uboczne i badania

Olanzapina to lek przeciwpsychotyczny wydawany na receptę (Rp). Zgodnie z ChPL stosuje się ją przy schizofrenii, przy średnio nasilonej lub ciężkiej manii, a u pacjentów, u których opanowała epizod maniakalny, także dla ochrony przed nawrotami choroby dwubiegunowej. Jeśli przyjmujesz ją na stałe, wiele zależy od regularnych kontroli masy ciała, cukru i lipidów.

Konsultacja lekarska

250,00 zł

Wniosek o konsultację lekarską

Olanzapina - co to za lek i jak działa

Olanzapina to atypowy lek przeciwpsychotyczny, oznaczony w klasyfikacji ATC kodem N05AH03. Charakterystyka przypisuje jej trzy kierunki działania: przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny oraz stabilizujący nastrój. Działa na wiele układów receptorów jednocześnie: serotoninowe, dopaminowe, muskarynowe, histaminowe H1 i alfa1-adrenergiczne, przy czym silniej wiąże receptory 5HT2 niż D2.

Pacjenci często pytają, czy olanzapina uspokaja. Tak: senność należy do jej bardzo częstych działań niepożądanych. Ten sam lek często zwiększa jednak apetyt i masę ciała, dlatego przy długim leczeniu trzeba mieć oba te efekty na oku, a nie tylko cieszyć się lepszym snem.

Kupisz ją w Polsce tylko z receptą, a w obrocie są kapsułki, tabletki zwykłe i powlekane, tabletki rozpadające się w jamie ustnej oraz postaci podawane we wstrzyknięciu. Zastrzyk o przedłużonym uwalnianiu ma kategorię Rpz, czyli do zastrzeżonego stosowania. Ta strona dotyczy leczenia doustnego.

Wskazania olanzapiny zapisane w ChPL

Charakterystyka Produktu Leczniczego Zolafren wymienia u dorosłych następujące zastosowania. Więcej o samych chorobach przeczytasz w tekstach o schizofrenii i o chorobie dwubiegunowej.

  • leczenie schizofrenii;
  • podtrzymywanie efektu w schizofrenii przez dłuższy czas, jeśli pierwsza faza leczenia przyniosła dobrą odpowiedź;
  • leczenie średnio nasilonych i ciężkich epizodów manii;
  • zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej u osób, którym olanzapina pomogła w leczeniu epizodu manii.

Kiedy olanzapina nie jest właściwym wyborem

ChPL nie zaleca olanzapiny u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. U nastolatków w badaniach przyrost masy ciała oraz zmiany lipidów i prolaktyny były wyraźnie większe niż u dorosłych.

Drugą grupą, u której ChPL nie zaleca olanzapiny, są pacjenci z otępieniem, u których pojawiła się psychoza albo zaburzenia zachowania. W badaniach u starszych pacjentów częstość zgonów była w grupie olanzapiny dwukrotnie wyższa niż w grupie placebo (3,5% wobec 1,5%), a zdarzeń naczyniowo-mózgowych, takich jak udar, trzykrotnie wyższa. Nie zaleca się jej również w psychozie wywołanej agonistami dopaminy u osób z chorobą Parkinsona.

Przeciwwskazaniem jest stwierdzone ryzyko jaskry z wąskim kątem przesączania oraz nadwrażliwość na składniki leku. Ostrożności wymagają między innymi przerost prostaty, padaczka lub napady drgawek w przeszłości, choroby wątroby, mała liczba białych krwinek oraz choroby serca i wydłużony odstęp QT.

Jak szybko działa olanzapina i co może zmienić jej stężenie

Na efekt leków przeciwpsychotycznych czeka się według ChPL od kilku dni do kilku tygodni i przez cały ten okres pacjent powinien być pod uważną obserwacją. Senność bywa odczuwalna od początku, ale nie jest miarą skuteczności leczenia.

Pokarm nie wpływa na wchłanianie olanzapiny, więc można ją przyjmować niezależnie od posiłków. Dawkę dobiera lekarz w zależności od wskazania i stanu klinicznego, a ewentualne zmiany wprowadza dopiero po ponownej ocenie. Tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej to inna postać tej samej substancji; o postaci również decyduje lekarz.

Palenie tytoniu i karbamazepina przyspieszają rozkład olanzapiny, a fluwoksamina i cyprofloksacyna go spowalniają. Jeśli zmieniasz nawyki związane z paleniem albo dostajesz nowy lek, powiedz o tym lekarzowi, bo ChPL przewiduje w takich sytuacjach obserwację i ewentualną korektę dawki. Węgiel aktywowany zmniejsza wchłanianie olanzapiny o 50-60%, więc ChPL zaleca odstęp co najmniej 2 godzin między nimi.

Skutki uboczne olanzapiny według ChPL

Bardzo często, czyli u co najmniej 1 na 10 osób, występują senność, zwiększenie masy ciała, spadek ciśnienia przy wstawaniu i wzrost stężenia prolaktyny. W badaniach klinicznych u co najmniej 1 na 100 osób zgłaszano ponadto między innymi działania z poniższej listy. ChPL wymienia też zaburzenia erekcji i zmniejszone libido.

  • zawroty głowy, zmęczenie i osłabienie;
  • zwiększenie apetytu;
  • wzrost cholesterolu, glukozy i triglicerydów oraz cukier w moczu;
  • akatyzja (wewnętrzny niepokój ruchowy), objawy parkinsonowskie i dyskinezy;
  • spadek ciśnienia przy wstawaniu;
  • działanie przeciwcholinergiczne, na przykład zaparcie i suchość w ustach;
  • zwykle bez objawów, przemijający wzrost aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz), głównie w pierwszym okresie terapii;
  • wysypka, obrzęki, gorączka i bóle stawów;
  • zmiany w morfologii: eozynofilia, leukopenia, neutropenia.

Masa ciała i metabolizm: kalendarz kontroli przy olanzapinie

Przyrost masy ciała to najważniejszy temat przy długim leczeniu olanzapiną. Już w krótkiej obserwacji, trwającej w medianie 47 dni, 22,2% pacjentów przybrało co najmniej 7% masy ciała sprzed leczenia, jak podaje ChPL. Przy terapii trwającej minimum 48 tygodni odsetki rosły: 64,4% osób zyskało 7% masy lub więcej, 31,7% co najmniej 15%, a 12,3% co najmniej 25%.

Dlatego ChPL podaje przykładowy harmonogram badań, który warto przenieść do własnego kalendarza. Jak zorganizować takie kontrole, opisujemy w poradniku o badaniach w leczeniu długofalowym:

  • masa ciała: zważ się przed pierwszą dawką, w 4., 8. i 12. tygodniu, następnie co trzy miesiące;
  • glukoza we krwi: przed rozpoczęciem leczenia, po 12 tygodniach, a potem raz na rok;
  • lipidy: przed rozpoczęciem leczenia, po 12 tygodniach, a potem co 5 lat;
  • ciśnienie tętnicze: okresowo u osób po 65. roku życia.

Objawy, które zgłaszasz lekarzowi bez czekania na kontrolę

ChPL zaleca obserwowanie objawów hiperglikemii: nadmiernego pragnienia, częstego oddawania moczu, wzmożonego łaknienia i osłabienia. Niezbyt często zgłaszano rozwój lub nasilenie cukrzycy, sporadycznie z kwasicą ketonową lub śpiączką.

Pilnej pomocy wymagają: bardzo wysoka gorączka ze sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości oraz wahaniami tętna lub ciśnienia (złośliwy zespół neuroleptyczny), objawy zapalenia wątroby, objawy zakrzepicy żylnej oraz mimowolne ruchy twarzy i języka. Te ostatnie, czyli późne dyskinezy, mogą przejściowo się nasilić albo dopiero pojawić po odstawieniu leku. Przy myślach o zrobieniu sobie krzywdy lub bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Alkohol, kierowanie autem, ciąża i karmienie piersią przy olanzapinie

Alkohol. Ostrożność według ChPL obowiązuje każdego, kto pije alkohol albo stosuje inne leki tłumiące aktywność ośrodkowego układu nerwowego. Oba działają hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, więc połączenie może nasilać senność i zawroty głowy. Najbezpieczniej zrezygnować z alkoholu na czas leczenia.

Prowadzenie pojazdów. Ponieważ lek bywa przyczyną senności i zawrotów głowy, ChPL radzi zachować szczególną ostrożność, gdy prowadzisz auto lub obsługujesz maszyny. Oceniaj swój stan uczciwie, zwłaszcza na początku leczenia i po zmianie dawki.

Ciąża. Odpowiednich kontrolowanych badań u kobiet w ciąży nie ma. Olanzapinę stosuje się w ciąży tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści przeważają nad ryzykiem, a o planowanej lub stwierdzonej ciąży trzeba powiedzieć lekarzowi. Noworodki po ekspozycji w trzecim trymestrze mogą mieć objawy pozapiramidowe lub odstawienne, więc wymagają starannej obserwacji.

Karmienie piersią. Olanzapina przenika do mleka kobiecego. ChPL odradza karmienie piersią w czasie jej przyjmowania.

Czy olanzapina uzależnia i czy jest psychotropem

Olanzapina nie jest substancją psychotropową w rozumieniu przepisów: nie figuruje na wykazie substancji psychotropowych i wydaje się ją na receptę Rp. Słowo psychotrop bywa używane potocznie dla każdego leku psychiatrycznego, ale prawnie dotyczy tylko substancji z wykazu, takich jak benzodiazepiny.

ChPL nie opisuje uzależnienia od olanzapiny. Zdarzają się za to, rzadko (u 0,01-0,1% pacjentów), gwałtowne reakcje na nagłe odstawienie: drżenie, pocenie się, lęk, bezsenność, nudności albo wymioty.

Odstawienie albo zmiana leku: decyzja z lekarzem prowadzącym

Przy planowanym zakończeniu leczenia ChPL zaleca rozważenie stopniowego zmniejszania dawki. Plan ustala lekarz. Leczenie podtrzymujące w schizofrenii i chorobie dwubiegunowej ma zapobiegać nawrotom, więc decyzja o odstawieniu powinna wynikać z oceny stanu zdrowia, a nie z kilku gorszych dni.

Jeśli przeszkadza ci przyrost masy ciała albo senność, powiedz o tym lekarzowi i pokaż swoje zapiski. Może zaproponować inne rozwiązanie, także zmianę leku przeciwpsychotycznego; wybór zależy od twojej historii leczenia. Podobne zasady kontroli metabolicznej obowiązują na przykład przy kwetiapinie.

Zolafren i inne nazwy handlowe olanzapiny

Olanzapinę sprzedaje się pod wieloma nazwami. Należą do nich między innymi Zolafren, Zolafren-Swift, Zyprexa, Zyprexa Velotab, Olanzapina Viatris, Olanzin, Olzapin, Ranofren, Zalasta, Zolaxa, Egolanza i Anzorin. Część z nich to tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej, więc przy zamianie zwracaj uwagę na postać, nie tylko na nazwę.

Postaci doustne mają moce 2,5 mg, 5 mg, 7,5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg. Kupując inny preparat niż dotąd, porównaj substancję, moc i postać z poprzednim opakowaniem; jeśli coś się nie zgadza, zapytaj farmaceutę albo lekarza.

E-recepta na olanzapinę w ramach kontynuacji leczenia

Olanzapinę włącza psychiatra na wizycie, po postawieniu rozpoznania. W receptcare możesz złożyć wniosek o e-receptę psychiatryczną na kontynuację leczenia, które już trwa i jest udokumentowane. Wypełniasz formularz z wywiadem, wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych i nie rozpoczynamy nowego leczenia.

Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty receptę niezbędną do kontynuacji leczenia można wystawić bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji. Przygotuj ostatnią kartę informacyjną lub zaświadczenie od psychiatry i wyniki ostatnich badań metabolicznych. W wywiadzie podaj też, czy palisz, bo ma to znaczenie dla stężenia leku. Co zwykle jest potrzebne, wyjaśniamy w tekście o dokumentacji, o którą prosi lekarz.

Lekarz może odmówić, gdy dokumentacja jest niepełna albo stan zdrowia wymaga osobistej oceny. Odmowa jest wynikiem oceny wniosku, więc opłata nie podlega wtedy zwrotowi. Na wykupienie e-recepty masz najwyżej 365 dni. Krótszy limit obowiązuje przy antybiotykach (7 dni) i substancjach psychotropowych (30 dni), a olanzapina do żadnej z tych grup nie należy.

Źródła

Jak uzyskać receptę na Olanzapina - krok po kroku

  1. Krok 1

    Otwierasz wniosek - nazwa Olanzapina jest już wpisana w formularzu.

  2. Krok 2

    Uzupełniasz moc leku, opisujesz przebieg leczenia i pozostałe przyjmowane leki.

  3. Krok 3

    Opłacasz konsultację (250,00 zł) BLIK-iem albo kartą.

  4. Krok 4

    Lekarz ocenia zgłoszenie i może poprosić o dokumentację albo odmówić realizacji wniosku.

  5. Krok 5

    Jeśli wystawi receptę, kod dostajesz e-mailem; w aptece podajesz go z numerem PESEL.

Bezpiecznie i uczciwie

Nadzór lekarza
lek. Damian Wojno, PWZ 3211301. Każdy wniosek ocenia lekarz osobno.
Kod na e-mail
Lekarz może dopytać na czacie; jeśli wystawi receptę, kod dostajesz e-mailem.
Płatność BLIK lub kartą
Płacisz szybko, przez szyfrowane połączenie operatora płatności.
Jasne zasady opłaty
Płacisz za ocenę wniosku przez lekarza. Pełny zwrot, jeśli zrezygnujesz przed oceną.

Recepta na Olanzapina: częste pytania

U dorosłych ChPL przewiduje ją w schizofrenii (również jako terapię podtrzymującą na dłuższą metę), w manii o średnim lub ciężkim nasileniu, a także w profilaktyce nawrotów choroby dwubiegunowej, jeśli wcześniej skutecznie leczyła epizod maniakalny. Nie zaleca się jej u osób poniżej 18 lat ani w psychozie w przebiegu otępienia.

Zgodnie z ChPL leki przeciwpsychotyczne zaczynają poprawiać stan kliniczny po upływie kilku dni, a czasem dopiero kilku tygodni. Senność bywa odczuwalna wcześniej, ale nie świadczy jeszcze o skuteczności leczenia. W pierwszych tygodniach stan pacjenta powinien być uważnie obserwowany, dlatego zapisuj zmiany samopoczucia i omów je z lekarzem, zamiast zmieniać dawkę samodzielnie.

Tak, senność to jedno z jej bardzo częstych działań niepożądanych według ChPL. Dlatego na początku leczenia i po zmianie dawki zachowaj szczególną ostrożność za kierownicą i przy maszynach. Wyciszenie nie oznacza jednak, że olanzapina jest lekiem nasennym: jej wskazania to schizofrenia i choroba dwubiegunowa, a o każdym innym zastosowaniu decyduje lekarz.

Prawnie olanzapina nie jest psychotropem: nie ma jej na wykazie substancji psychotropowych, a wydaje się ją na receptę Rp. ChPL nie opisuje uzależnienia. Gwałtowne przerwanie terapii rzadko kończyło się ostrą reakcją z drżeniem, potami, lękiem, kłopotami ze snem, nudnościami albo wymiotami, więc z lekarzem ustala się powolne, rozłożone w czasie zakończenie leczenia.

Najbezpieczniej nie. Charakterystyka leku wymaga ostrożności przy piciu, ponieważ olanzapina i alkohol razem hamują ośrodkowy układ nerwowy, co może pogłębiać senność i zawroty głowy. To z kolei utrudnia bezpieczne prowadzenie auta. Jeśli pijesz okazjonalnie, powiedz o tym lekarzowi, a nie pomijaj dawek leku, żeby móc wypić.

Często tak. Zwiększenie masy ciała to według ChPL bardzo częste działanie niepożądane: po co najmniej 48 tygodniach leczenia przyrost o 7% i więcej miało 64,4% pacjentów. Wagę według ChPL sprawdza się przed startem terapii, w 4., 8. i 12. tygodniu, a dalej co trzy miesiące. Zapisuj wyniki i omawiaj je z lekarzem, zamiast odstawiać lek.

Wyłącznie z lekarzem. ChPL zaleca przy planowanym zakończeniu leczenia rozważenie stopniowego zmniejszania dawki, bo po nagłym przerwaniu zdarzały się ostre objawy, takie jak pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk i nudności. Leczenie podtrzymujące ma też zapobiegać nawrotom choroby, więc o odstawieniu decyduje się po ocenie stanu zdrowia, a nie z dnia na dzień.

Tak, jeśli olanzapina jest kontynuacją leczenia prowadzonego przez psychiatrę i masz dokumentację. W receptcare wypełniasz formularz z wywiadem, a wniosek ocenia lekarz, który w razie potrzeby dopyta na czacie. Pierwsze rozpoznanie i dobór leku należą do psychiatry na wizycie. Lekarz może odmówić, a opłata dotyczy oceny wniosku, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Ta strona ma charakter informacyjny, nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani ulotki leku i nie zawiera zaleceń dotyczących dawkowania. Preparat Olanzapina wymaga recepty (Rp), a decyzję o jej wystawieniu podejmuje lekarz oceniający wniosek - z możliwością odmowy albo skierowania na wizytę lub badanie. Publikacja: 2026-11-12.

Konsultacja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · MEDINOW Sp. z o.o.

Źródła, weryfikacja i aktualizacje tekstów - szczegóły w wytycznych redakcyjnych.

Zobacz też

Recepta na Olanzapina 250,00 zł
Wniosek